ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅੰਦੋਲਨ
Swachh bharat Andolan
2 ਅਕਤੂਬਰ, 2014 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ 2019 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਵਰੇਜ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੋਕ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਲ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਸੇਫ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਚ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ।
ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 90 ਲੱਖ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕੂੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੀਵਰੇਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
‘ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ’ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ ਲਈ ਵੀ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। 15 ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ‘ਤੇ 0.5 ਫੀਸਦੀ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਸੈੱਸ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਸੈੱਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਗਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ‘ਚ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸਿੱਕਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ ਮੁਕਤ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਵੱਛਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਸਹੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਪਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ, ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਦਿ, ਆਓ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਣਗੇ।
