ਓਨਮ
Onam
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਨੇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ। ਵਿਸਾਖੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਸਾਰੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਨਮ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਂਗ ਓਨਮ ਕੇਰਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੇਰਲ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਉਹ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪਰਜਾ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖੀ ਨਾ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ।ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗੀ।ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਾਨੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਤਿਨ ਪੱਗ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਲਓ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਲੀ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਓਨਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਰਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਨਮ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੌੜ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਜਲੂਸ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜਾ ਮਹਾਬਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਨੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਓਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਓਨਮ ਦੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਥਕਲੀ ਨਾਚ ਕੇਰਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਨਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
